Καρκίνος του παχέος εντέρου
Τι είναι
Το παχύ έντερο είναι τμήμα του πεπτικού συστήματος και αποτελείται από τα εξής τμήματα: το τυφλό, το ανιόν κόλον, το εγκάρσιο κόλον, το κατιόν κόλον, το σιγμοειδές και το ορθό. Ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποτελεί μια κακοήθη νόσο που μπορεί να εμφανιστεί σε όλα τα τμήματα του παχέος εντέρου και, δυστυχώς, εμφανίζει σημαντική αύξηση του επιπολασμού του επηρεάζοντας σημαντικά όλο και νεότερους ηλικιακά ασθενείς. Απλοϊκά χαρακτηρίζεται από την παρουσία καρκινικών κυττάρων, τα οποία είναι στην ουσία αρχικώς φυσιολογικά κύτταρα του εντέρου που, λόγω συσσωρευμένων γενετικών βλαβών, έχουν εξαλλαγεί, δηλαδή έχουν χάσει τα φυσιολογικά λειτουργικά τους χαρακτηριστικά με αποτέλεσμα να πολλαπλασιάζονται υπέρμετρα, να επεκτείνονται στους γύρω ιστούς και εισερχόμενα στη λεμφική και αγγειακή κυκλοφορία να μεταναστεύουν σε απομακρυσμένες περιοχές, όπου αναπτύσσονται οι λεγόμενες μεταστάσεις. Η διαδικασία αυτή αποτελεί μία διαδικασία ετών, πολλών σταδίων και στις περισσότερες των περιπτώσεων είναι το αποτέλεσμα της μετατροπής ενός «αθώου» πολύποδα του εντέρου σε καρκίνο. Έτσι, γίνεται αμέσως αντιληπτό ότι με σωστή πρόληψη, μπορούμε να προλάβουμε τη νόσο έγκαιρα και να τη θεραπεύσουμε πλήρως. Περισσότερα στοιχεία για το εθνικό πρόγραμμα πρόληψης του καρκίνου του παχέος εντέρου θα βρείτε στη σελίδα https://colon.gov.gr/.
Παράγοντες κινδύνου και πρόληψη
Ποιος είναι πιο πιθανό να αναπτύξει καρκίνο του παχέος εντέρου: Δεν είναι πάντα γνωστό τι προκαλεί τον καρκίνο του εντέρου, αλλά μπορεί να προκληθεί από γενετικές αλλαγές, τρόπο ζωής και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Η ύπαρξη ορισμένων ιατρικών καταστάσεων μπορεί επίσης να αυξήσει την πιθανότητα να πάθετε καρκίνο του εντέρου. Συνεπώς είναι πιο πιθανό να νοσήσετε από καρκίνο του παχέος εντέρου αν:
- Είστε άνω των 50 ετών
- Καπνίζετε
- Είστε υπέρβαρος
- Ένας στενός συγγενής σας έχει πάθει καρκίνο του εντέρου
- Έχετε γνωστούς πολύποδες στο παχύ έντερο
- Έχετε φλεγμονώδη νόσο του εντέρου, η οποία περιλαμβάνει τη νόσο του Crohn και την ελκώδη κολίτιδα
- Έχετε διαγνωστεί με το σύνδρομο Lynch ή σύνδρομο οικογενούς πολυποδίασης του παχέος εντέρου
Πώς μπορείτε να μειώσετε τον κίνδυνο για την ανάπτυξη του καρκίνου του παχέος εντέρου: Δεν μπορείτε πάντα να αποτρέψετε τον καρκίνο του εντέρου, αλλά υπάρχουν πράγματα που μπορείτε να κάνετε για να μειώσετε την πιθανότητα να νοσήσετε.
Ποια είναι αυτά:
- Να ακολουθείτε μια υγιεινή δίαιτα που περιλαμβάνει σημαντική ποσότητα φρούτων και λαχανικών την ημέρα
- Να παραμείνετε σωματικά ενεργοί και να ασκείστε τακτικά
- Να προσπαθήσετε να χάσετε βάρος αν είστε υπέρβαρος
- Να σταματήσετε το κάπνισμα
- Να περιορίσετε την κατανάλωση αλκοόλ
- Να τρώτε λιγότερο κόκκινο κρέας
Συμπτώματα και διάγνωση
Ποια είναι τα συμπτώματα του καρκίνου του παχέος εντέρου: Τα συμπτώματα του καρκίνου του εντέρου μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Αλλαγές στα κόπρανα σας, όπως να έχετε μαλακότερα κόπρανα, διάρροια ή δυσκοιλιότητα που δεν είναι συνήθης για σας
- Αλλαγές στη συχνότητα των κενώσεων σας με αποτέλεσμα να θέλετε να αφοδεύετε συχνότερα ή λιγότερο συχνά από το συνηθισμένο για σας
- Η παρουσία αίματος στα κόπρανα σας, το οποίο μπορεί να φαίνεται κόκκινο ή μαύρο
- Η ενεργός αιμορραγία από το ορθό σας
- Συχνά να έχετε αίσθημα ατελούς κένωσης και νιώθετε ότι πρέπει να πάτε τουαλέτα, ακόμη και αν μόλις επιστρέψατε από εκεί
- Κοιλιακό άλγος ή αίσθημα φουσκώματος
- Παρουσία ψηλαφητής μάζας στην κοιλιά σας
- Απώλεια βάρους χωρίς να το επιδιώκετε
- Αίσθημα έντονης κόπωσης χωρίς ιδιαίτερο λόγο
- Αναιμία. Ο καρκίνος του εντέρου μπορεί να προκαλέσει αναιμία (πτώση του αιματοκρίτη και της αιμοσφαιρίνης), η οποία μπορεί να σας κάνει να νιώθετε πολύ κουρασμένος κι εξαντλημένος ή ακόμη να έχετε πονοκεφάλους.
Σε περίπτωση που νιώθετε τα παραπάνω συμπτώματα θα πρέπει να απευθυνθείτε στο γαστρεντερολόγο σας με σκοπό να γίνουν περεταίρω διαγνωστικές εξετάσεις στις οποίες συμπεριλαμβάνονται εξετάσεις αίματος, κολονοσκόπηση κι άλλες απεικονιστικές εξετάσεις όπως η αξονική και η μαγνητική τομογραφία. Εφόσον, έχει γίνει η διάγνωση του καρκίνου του παχέος εντέρου, θα πρέπει στη συνέχεια να γίνει εκτίμηση από χειρουργό και ογκολόγο με σκοπό το σχεδιασμό του κατάλληλου θεραπευτικού πλάνου. Το είδος της θεραπείας εξαρτάται:
- Την εντόπιση του καρκίνου
- Το μέγεθος του καρκίνου
- Εάν έχει εξαπλωθεί σε άλλα μέρη του σώματός σας (μεταστάσεις)
- Εάν ο καρκίνος έχει συγκεκριμένες γενετικές αλλαγές
- Την ηλικία και την γενική σωματική κατάσταση του ασθενούς
- Τις επιθυμίες του ασθενούς
Η ομάδα των θεράποντων ιατρών (χειρουργός, γαστρεντερολόγος, ογκολόγος) θα σας εξηγήσει πλήρως τις θεραπείες, τα οφέλη και τις παρενέργειες τους, θα συνεργαστεί μαζί σας για να αποφασίσετε από κοινού το καταλληλότερο για εσάς σχέδιο θεραπείας, καθ’ όλη τη διάρκεια της θεραπείας θα σας βοηθήσει να διαχειριστείτε τις τυχόν παρενέργειες της και εάν έχετε οποιαδήποτε ερωτήσεις ή ανησυχίες, μπορείτε να το συζητήσετε μαζί της ανά πάσα στιγμή.
Θεραπεία
Η θεραπεία του καρκίνου του παχέος εντέρου μπορεί να περιλαμβάνει την χειρουργική επέμβαση για εκτομή του πάσχοντος τμήματος, την χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία, καθώς και συνδυασμό αυτών. Σχετικά με τη χειρουργική θεραπεία, αυτή στοχεύει στην αφαίρεση επαρκούς τμήματος του παχέος εντέρου που έχει τον καρκίνο σε ένα παρασκεύασμα μαζί με το αγγειολιπώδες τμήμα (μεσεντέριο) που αντιστοιχεί σε αυτό και περιλαμβάνει τους αντίστοιχους λεμφαδένες. Οι επεμβάσεις αυτές ονομάζονται κολεκτομές και μπορούν να διενεργηθούν τόσο με τον παραδοσιακό ανοιχτό τρόπο, όσο και λαπαροσκοπικά ή ρομποτικά. Ανάλογα με την εντόπιση του όγκου, ο χειρουργός θα αφαιρέσει το αντίστοιχο τμήμα του εντέρου και είτε θα ενώσει ξανά το έντερο, είτε θα χρειαστεί να δημιουργήσει μία στομία, η οποία μπορεί να είναι παροδική και να προχωρήσει σε σύγκλειση αυτής σε δεύτερο χρόνο, ή σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να είναι μόνιμη. Οι κολεκτομές θεωρούνται μείζονες επεμβάσεις στη Γενική Χειρουργική και χρειάζονται εμπειρία και εξειδίκευση, διότι αναπόφευκτα σχετίζονται με σημαντικά ποσοστά επιπλοκών, νοσηρότητας και θνητότητας. Ωστόσο, με σωστή ενημέρωση του ασθενούς, κατάλληλο προεγχειρητικό σχεδιασμό και επαρκή προετοιμασία, στοχευμένη επιλογή της χειρουργικής προσέγγισης και αγαστή συνεργασία μεταξύ του ασθενούς και του χειρουργού η πιθανότητα άριστης έκβασης της θεραπείας σε συνδυασμό με τις ελάχιστες δυνατές επιπλοκές είναι μια πραγματικότητα.
Εκκολπωματίτιδα
Τι είναι τα εκκολπώματα, η εκκολπωματική νόσος και η οξεία εκκολπωματίτιδα
Τα εκκολπώματα είναι προσεκβολές σαν θύλακοι κυρίως του παχέος εντέρου (σπάνια και του λεπτού) στα ευένδοτα σημεία όπου τα μικρά αγγεία διαπερνούν το τοίχωμά του. Η πιο συχνή εντόπιση τους είναι στο σιγμοειδές κόλον, αλλά μπορούν να παρουσιαστούν σε όλο το παχύ έντερο, όχι όμως στο ορθό. Αυτή η κατάσταση είναι γνωστή ως εκκολπωματική νόσος και είναι συχνότερη σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Υπό συγκεκριμένες συνθήκες ένα ή περισσότερα εκκολπώματα μπορεί να αρχίσει να φλεγμαίνει και τότε αναφερόμαστε στην πάθηση ως οξεία εκκολπωματίτιδα.
Προδιαθεσικοί Παράγοντες
Ο βασικός παθοφυσιολογικός μηχανισμός που θεωρείται υπεύθυνος για την ανάπτυξη των εκκολπωμάτων είναι καταστάσεις που σχετίζονται με αυξημένη ενδοαυλικοί πίεση. Έτσι, διάφοροι παράγοντες μπορεί να συμβάλλουν στην ανάπτυξη εκκολπωμάτων, με κυριότερους τους εξής:
- Διατροφή χαμηλή σε φυτικές ίνες: Η μειωμένη πρόσληψη φυτικών ινών οδηγεί σε σκληρότερα κόπρανα, αυξάνοντας την ενδοαυλική πίεση στο έντερο.
- Ηλικία: Η συχνότητα των εκκολπωμάτων αυξάνεται με την πάροδο των ετών.
- Διαταραχές στις εντερικές κινήσεις: Η δυσκοιλιότητα και η αυξημένη πίεση στο κόλον ευνοούν την ανάπτυξη εκκολπωμάτων.
- Παχυσαρκία και καθιστικός τρόπος ζωής: Η έλλειψη άσκησης επιβραδύνει τη λειτουργία του εντέρου.
- Κάπνισμα: Συνδέεται με υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης επιπλοκών της εκκολπωματίτιδας.
- Γενετική προδιάθεση: Οικογενειακό ιστορικό εκκολπωμάτωσης μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα εμφάνισης της πάθησης.
Η πρόληψη της εκκολπωματικής νόσου και των επιπλοκών της περιλαμβάνει, διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες όπως φρούτα, λαχανικά, όσπρια και προϊόντα ολικής άλεσης που βοηθούν στην καλή λειτουργία του εντέρου, επαρκής ενυδάτωση, τακτική σωματική άσκηση, η οποία βοηθάει στη ρύθμιση της εντερικής κινητικότητας, αποφυγή υπερβολικής κατανάλωσης κόκκινου κρέατος και επεξεργασμένων τροφών, καθώς και διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους.
Σημεία και συμπτώματα
Η εκκολπωματική νόσος μπορεί να είναι ασυμπτωματική και να διαπιστωθεί τυχαία κατά τη διάρκεια μίας ενδοσκόπησης ή μίας αξονικής τομογραφίας κοιλίας για άλλο λόγο. Ωστόσο, όταν προκαλείται εκκολπωματίτιδα, τότε τα συμπτώματα που μπορεί να εμφανιστούν είναι πόνος εντοπιζόμενος συνήθως στην αριστερή κάτω κοιλιακή χώρα, που επιδεινώνεται με την πάροδο του χρόνου, αίμα στα κόπρανα ή αιμορραγία από το ορθό, αλλαγές στις εντερικές συνήθειες, όπως δυσκοιλιότητα ή διάρροια, ενώ σε παραμελημένες καταστάσεις πυρετός, ρίγη, ναυτία και έμετος που αποτελούν σημεία εκτεταμένης φλεγμονής.
Θεραπεία κι επιπλοκές της νόσου
Η θεραπευτική προσέγγιση εξαρτάται από τη σοβαρότητα της κατάστασης και μπορεί να είναι είτε συντηρητική, είτε χειρουργική, ανάλογα με τη βαρύτητα της κατάστασης. Η συντηρητική θεραπεία μπορεί να γίνει είτε κατ’ οίκον, είτε απαιτείται νοσηλεία και περιλαμβάνει τον περιορισμό της δίαιτας σε υδρική για λίγες ημέρες, μέχρι να ηρεμήσει το έντερο, χορήγηση αντιβιοτικών για την αντιμετώπιση της λοίμωξης και αναλγητική αγωγή για την ανακούφιση του πόνου. Σε σοβαρότερες καταστάσεις ή σε επιπλοκές της νόσου μπορεί να απαιτηθεί χειρουργική παρέμβαση με σκοπό την εκτομή του πάσχοντος τμήματος.
Αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, η εκκολπωματίτιδα μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές και δυνητικά απειλητικές για τη ζωή επιπλοκές. Αυτές περιλαμβάνουν:
- Το σχηματισμό αποστημάτων: Μικρές συλλογές πύου κοντά στα εκκολπώματα. Συνήθως αντιμετωπίζονται με χορήγηση αντιβιοτικών, σε συνδυασμό με ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές διαδερμικής παρακέντησης τους υπό απεικονιστική καθοδήγηση. Ωστόσο, σε σοβαρές καταστάσεις μπορεί να χρειαστεί επείγον χειρουργείο για τον περιορισμό της φλεγμονής.
- Διάτρηση του εντέρου: πρόκειται για μια σοβαρή κατάσταση που οφείλεται σε ρήξη του τοιχώματος του εντέρου συνέπεια της υποκείμενης φλεγμονής, έξοδος εντερικού περιεχομένου στην περιτοναϊκή κοιλότητα γεγονός που μπορεί να προκαλέσει βαριά περιτονίτιδα, σήψη ακόμη και θάνατο.
- Στένωση του εντέρου: Συνέπεια των επαναλαμβανόμενων φλεγμονών είναι η ανάπτυξη ουλώδους ιστού που προκαλεί μερική ή πλήρη απόφραξη του παχέος εντέρου, κατάσταση η οποία απαιτεί την χειρουργική παρέμβαση.
- Εντεροκολπικό/εντεροκυστικό συρίγγιο: επέκταση της φλεγμονής στους παρακείμενους ιστούς και γειτονικά όργανα, όπως ο κόλπος ή η ουροδόχος κύστη μπορεί να οδηγήσει σε μη φυσιολογική επικοινωνία μεταξύ του εντέρου και των οργάνων αυτών. Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι αναγκαία η χειρουργική παρέμβαση.
Όσον αφορά τη χειρουργική θεραπεία, αυτή ενδείκνυται είτε στην οξεία φάση όπως αναλύθηκε παραπάνω, είτε σε χρόνιες καταστάσεις που χαρακτηρίζονται από επαναλαμβανόμενες φλεγμονές. Σκοπός είναι η εκτομή του πάσχοντος τμήματος του εντέρου. Το χειρουργείο μπορεί να γίνει είτε ανοικτά, είτε λαπαροσκοπικά ή ρομποτικά. Η επέμβαση γίνεται σε κάθε περίπτωση με γενική αναισθησία και ο ασθενής χρειάζεται να νοσηλευτεί για κάποιες ημέρες στο νοσοκομείο. Η ανάρρωση διαρκεί περίπου 4-6 εβδομάδες κατά τη διάρκεια της οποίας ο ασθενής επανέρχεται σταδιακά στις καθημερινές του δραστηριότητες.
Συμπερασματικά
Η εκκολπωμάτωση είναι συχνή πάθηση, ιδιαίτερα σε μεγαλύτερες ηλικίες, ενώ η εκκολπωματίτιδα μπορεί να έχει σοβαρές επιπλοκές αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα. Η υιοθέτηση μιας υγιεινής διατροφής και τρόπου ζωής μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης της πάθησης. Αν εμφανιστούν ύποπτα συμπτώματα, η άμεση ιατρική αξιολόγηση είναι απαραίτητη για την αποφυγή επιπλοκών και τη διατήρηση της καλής υγείας του πεπτικού συστήματος.