Πολλοί από τους φίλους και ασθενείς μου με ρωτάνε πολύ συχνά τι ακριβώς κάνω ως «Γενικός Χειρουργός». Ο όρος Γενικός Χειρουργός ακούγεται συχνά, αλλά δεν είναι λίγοι εκείνοι που δεν γνωρίζουν με ακρίβεια τι ακριβώς σημαίνει. Το ευρύ κοινό πολλές φορές μπερδεύεται με τον προσδιορισμό «Γενικός» και θεωρεί ότι ο Γενικός Χειρουργός ασχολείται με όλα τα είδη των χειρουργείων (θώρακος, οστά κ.α.). Από την άλλη μεριά, πολλοί τον συγχέουν είτε με τον Γενικό Ιατρό, είτε θεωρούν ότι ένας «γενικός» χειρουργός δεν έχει εξειδίκευση. Στην πραγματικότητα, η Γενική Χειρουργική είναι μία πλήρης, απαιτητική και πολυσχιδής ιατρική ειδικότητα, με πολύ μεγάλη γκάμα χειρουργικών επεμβάσεων, με μεγάλο αριθμό εξειδικεύσεων έχοντας καθιερώσει το δικό της ρόλο στο σύγχρονο σύστημα υγείας.
Μια αναφορά στην ιστορία της Χειρουργικής
Ο όρος «Χειρουργός» είναι μια σύνθετη λέξη που προκύπτει από τις λέξεις «χείρ» κι «ἔργον», δηλαδή είναι αυτός που παράγει έργο με τα χέρια του (αρχαία σημασία: χειρώναξ). Από τη λέξη «ἔργον» προέρχεται και η κατάληξη -ουργός. Ωστόσο, το μεγαλείο της ελληνικής γλώσσας διαχώρισε, με αλλαγή του τονισμού, το είδος του έργου. Εάν το έργο είναι για το καλό των ανθρώπων, τότε η λέξη τονίζεται στην λήγουσα, και παίρνει οξεία, όπως “μελισσουργός”, “σιδηρουργός”, “χειρουργός”, “μουσουργός”, “ιερουργός”, κ.λπ. Όταν όμως το έργο είναι προς βλάβη του ανθρώπου, τότε σιγά σιγά ο τόνος μετεφέρθη από την λήγουσα στην παραλήγουσα, και από οξεία έγινε περισπωμένη, π.χ. “κακούργος”, “πανούργος”, “ραδιούργος” [ραδιούργον μηχανάς κατασκευάζοντα (Σχολιαστής Σοφοκλέους)]. Συνεπώς η σωστή προσφώνηση είναι Χειρουργός με τονισμό στη λήγουσα.
Όσο αφορά το ρόλο της Γενικής Χειρουργικής στο πέρασμα των αιώνων, αυτή αποτελεί την μητέρα όλων των χειρουργικών ειδικοτήτων. Παλαιότερα, δεν υπήρχαν άλλες χειρουργικές ειδικότητες και οι Χειρουργοί χειρουργούσαν τα πάντα (θώρακα, κοιλιά, κρανίο, οστά κ.α.). Με την πάροδο του χρόνου, τον εκσυγχρονισμό και την εξέλιξη της Ιατρικής, κατέστη αναγκαίο να δημιουργηθούν άλλες υποειδικότητες με πιο στενό πεδίο δράσης με σκοπό την παροχή υψηλότερου επιπέδου υπηρεσιών και καλύτερα αποτελέσματα για τον ασθενή. Έτσι, σιγά-σιγά καθιερώθηκαν όλες οι άλλες ειδικότητες χειρουργικής, όπως οι Αγγειοχειρουργοί, Ορθοπαιδικοί Χειρουργοί, Θωρακοχειρουργοί κτλ. Συνεπώς, η Γενική Χειρουργική αποτελεί πλέον μια συγκεκριμένη υποειδικότητα με πολύ συγκεκριμένο φάσμα χειρουργικών παθήσεων με το οποίο ασχολείται. Η διάρκεια της εξειδίκευσης είναι 6 χρόνια μετά τη λήψη του πτυχίου της Ιατρικής και ο τίτλος της Χειρουργικής αποδίδεται κατόπιν πανελλαδικών εξετάσεων που διοργανώνονται από τον Πανελλήνιο Ιατρικό Σύλλογο.
Τι κάνει ο γενικός χειρουργός
Ο Γενικός Χειρουργός είναι ο Ιατρός που έχει εκπαιδευτεί και εξειδικευτεί στην αναγνώριση κι αντιμετώπιση χειρουργικών παθήσεων με έμφαση στα όργανα της κοιλιάς. Πιο συγκεκριμένα, το αντικείμενο της ειδικότητας περιλαμβάνει παθήσεις:
- Όλου του πεπτικού σωλήνα (οισοφάγου, στομάχου, λεπτού και παχέος εντέρου, πρωκτού)
- Ήπατος (συκώτι) και χοληφόρων
- Παγκρέατος
- Σπληνός
- Ενδοκρινών αδένων (θυρεοειδής, παραθυρεοειδείς, επινεφρίδια)
- Κηλών κοιλιακού τοιχώματος (βουβωνοκήλες, ομφαλοκήλες, διαφραγματοκήλες κ.α.)
- Δέρματος (μελάνωμα και άλλες κακοήθεις ή καλοήθεις νόσοι που χρήζουν κατά βάση χειρουργική εκτομή)
- Μαστού
- Μαλακών μορίων (σαρκώματα και άλλοι όγκοι)
- Τραύματος και επείγουσας ιατρικής
- Νοσογόνου παχυσαρκίας
- Μεταμοσχεύσεων
Γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι το φάσμα της ειδικότητας είναι ιδιαίτερα ευρύ. Συνεπώς, τα τελευταία χρόνια έχουν καθιερωθεί κάποιες συγκεκριμένες εξειδικεύσεις στην ειδικότητα της Γενικής Χειρουργικής. Δυστυχώς, οι περισσότερες από αυτές δεν είναι αναγνωρισμένες επίσημα από το ελληνικό κράτος ή τον Πανελλήνιο Ιατρικό Σύλλογο και συνηθέστερα εκφράζουν τον ιδιαίτερο ενδιαφέρον ενός Γενικού Χειρουργού που έχει αποφασίσει να εντρυφήσει περισσότερο σε ένα πιο στενό επιστημονικό πεδίο. Παραδείγματα εξειδικεύσεων είναι ο Χειρουργός Κατωτέρου Πεπτικού και Παχέος Εντέρου, ο Χειρουργός Μαστού-Μαστολόγος, ο Χειρουργός Κηλών Κοιλιακού Τοιχώματος, ο Χειρουργό Ενδοκρινών Αδένων, ο Χειρουργός Μεταμοσχεύσεων, ο Χειρουργός Παχυσαρκίας, ο Χειρουργός Ανωτέρου Πεπτικού. Ο Γενικός Χειρουργός πέρα από τη χειρουργική πράξη αξιολογεί, εξηγεί, καθοδηγεί και παρακολουθεί τους ασθενείς του σε όλη τη διάρκεια της αντιμετώπισης.
Πώς διαφέρει ο γενικός χειρουργός από άλλους χειρουργούς;
Ο όρος Χειρουργός δεν είναι μονοσήμαντος. Στην Ιατρική υπάρχουν πολλές ειδικότητες που περιλαμβάνουν χειρουργική δραστηριότητα:
- Ορθοπαιδικός: εξειδικεύεται στο μυοσκελετικό σύστημα – οστά, αρθρώσεις, τένοντες.
- Ουρολόγος: αντιμετωπίζει χειρουργικά παθήσεις του ουροποιητικού συστήματος και των γεννητικών οργάνων στους άνδρες.
- Νευροχειρουργός: ειδικεύεται στις επεμβάσεις του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού.
- Καρδιοχειρουργός: χειρουργεί την καρδιά και τα μεγάλα αγγεία του θώρακα.
- Θωρακοχειρουργός: εξειδικεύεται στις παθήσεις των πνευμόνων
- Πλαστικός χειρουργός: εστιάζει σε επεμβάσεις αισθητικής ή αποκατάστασης, όπως εγκαύματα, τραύματα, αναπλαστικές επεμβάσεις.
- Γυναικολόγος-μαιευτήρας: κάνει επεμβάσεις που αφορούν το γυναικείο αναπαραγωγικό σύστημα.
- Αγγειοχειρουργός: αντικείμενο του αποτελούν τα μεγάλα αγγεία του σώματος.
Ο Γενικός Χειρουργός, σε αντίθεση, θεωρείται, θα έλεγα, από τους πιο «ευέλικτους» Χειρουργούς, καθώς μπορεί να χρειαστεί να επέμβει σε διαφορετικά όργανα και καταστάσεις — συχνά σε επείγοντα και απρόβλεπτα πλαίσια. Επιπλέον, αποτελεί συχνά μέλος πιο διευρυμένων χειρουργικών ομάδων για την αντιμετώπιση σύνθετων και πολύπλοκων επεμβάσεων που αφορούν πολλαπλά συστήματα.
Πότε επισκέπτομαι ένα Γενικό Χειρουργό;
Ο Γενικός Χειρουργός δεν χρειάζεται μόνο για να χειρουργήσει. Πολλές φορές είναι αυτός που θα μας καθοδηγήσει, θα μας εξετάσει προληπτικά, θα εκτιμήσει τα ευρήματα εξετάσεων και, εφόσον χρειάζεται, θα προτείνει θεραπεία ή περαιτέρω έλεγχο. Η εικόνα του χειρουργού ως “ψυχρού τεχνίτη” ανήκει στο παρελθόν. Ο σύγχρονος Γενικός Χειρουργός πρέπει να επικοινωνεί με ενσυναίσθηση, να εξηγεί κάθε βήμα, να είναι κοντά στον ασθενή προ και μετά το χειρουργείο. Ο Γενικός Χειρουργός είναι ένας εξειδικευμένος γιατρός που αντιμετωπίζει μεθοδικά και αποτελεσματικά παθήσεις που απαιτούν χειρουργική λύση — από τις πιο απλές έως τις πιο σύνθετες. Για πολλούς, το να οδηγηθούν στο χειρουργείο είναι ένα αγχωτικό βήμα. Ο ρόλος του Χειρουργού είναι όχι μόνο να θεραπεύσει, αλλά και να εμπνεύσει εμπιστοσύνη.
Συχνά συμπτώματα που μπορεί να μας οδηγήσουν στο Γενικό Χειρουργό:
- οξύς πόνος στην κοιλιά
- αλλαγές στις συνήθειες του εντέρου
- παρουσία αίματος κατά την κένωση
- διογκώσεις στο κοιλιακό τοίχωμα
- ύποπτες δερματικές βλάβες που χρήζουν εκτομής και βιοψίας
- πέτρες στη χολή
- ψηλαφητές μάζες στο μαστό
- τραύματα
- χρόνια έλκη και κατακλίσεις
Συμπερασματικά, ο Γενικός Χειρουργός δεν είναι ένας «γενικός» γιατρός χωρίς εξειδίκευση, αλλά ένας εξειδικευμένος επιστήμονας με ευρύ και δυναμικό πεδίο δράσης, που καλύπτει πλήθος παθήσεων. Εκτός από τη χειρουργική πράξη, σημαντικό μέρος του ρόλου του είναι η προληπτική εκτίμηση και καθοδήγηση: να αναγνωρίσει εγκαίρως ύποπτα συμπτώματα, να αξιολογήσει ευρήματα και να προτείνει έγκαιρη παρέμβαση πριν εξελιχθεί μια πάθηση. Η προληπτική επίσκεψη σε Γενικό Χειρουργό μπορεί να αποτρέψει σοβαρές επιπλοκές και να διασφαλίσει την καλύτερη δυνατή έκβαση για τον ασθενή. Η σχέση του σύγχρονου Χειρουργού με τον ασθενή βασίζεται στην αλληλεπίδραση, την αμοιβαία εμπιστοσύνη, την άσκηση Ιατρικής βασισμένης στην τεκμηρίωση και τη συνεχή παρουσία και υποστήριξη του Ιατρού σε όλα τα στάδια της θεραπευτικής πορείας.
Γεώργιος Γ. Τζίκος
Γενικός Χειρουργός MD, MSc, PhD
